1. Visie

1.1 Wat wil de praktijk bereiken met het kwaliteitsbeleid?

Het kwaliteitsbeleid van Fysiotherapiepraktijk Dorst en Molenschot is voornamelijk gericht op Dorst. Met het kwaliteitsbeleid wil de praktijk hun handelen inzichtelijk maken voor hun patiënten en de zorgverzekeraars. De praktijk heeft als einddoel in de lokale omgeving van Dorst op alle vlakken binnen de huidige fysiotherapie te kunnen voldoen. Hieronder vallen een aantal hoofdzaken:
• Verwijzingen van alle artsen m.b.t. fysiotherapie kunnen behandelen.
• In specifieke vragen van patiënten kunnen voorzien.
• Een patiëntendoelgroep van 12 jaar (of jonger met een niet-complex pathologisch beeld) tot hoogbejaarde leeftijd kunnen behandelen.
• Alle soorten diagnosen welke betrekking hebben op fysiotherapie kunnen stellen (van eenvoudig tot zeer complex).
• Er voor zorgen dat inwoners van Dorst niet buiten het dorp op zoek hoeven naar fysiotherapie, dit omdat deze praktijk op alle vlakken hulp kan gaan bieden.

2. Doelstellingen

2.1 Wat zijn de doelstellingen voor de korte termijn (aankomend jaar)?

De doelstellingen voor deze praktijk op korte termijn zullen zijn:
• Ontwikkelingen binnen de fysiotherapie volgen. Dit betekent meegaan met nieuwe ontwikkelingen welke voortkomen uit wetenschappelijke onderzoeken. Hieronder zullen voornamelijk effectiever bewezen behandelmethoden vallen. Op deze manier wil de praktijk op ‘evidence based’ niveau blijven handelen.
• De interactie met patiënten op hoger niveau brengen. Hiermee wordt bedoeld dat de patiënt meer bio-psycho-sociaal zal worden bekeken maar ook tijdens anamnese en de rest van het fysiotherapeutisch proces zal worden gewerkt volgens het patiënt/cliënt-centerd model (Oomkes & Garner, 2003).
• Follow-up programma’s aan kunnen bieden voor patiënten welke uitbehandeld zijn. Dit in de vorm van actieve oefentherapie en soortgelijke therapieën. Met de kijk op tertiaire preventie zal de praktijk hiermee meer te bieden hebben voor patiënten met verschillende soorten aandoeningen.

2.2 Wat zijn de doelstellingen voor de lange termijn (2-5 jaar)?

Op lange termijn zijn ook doelstellingen geformuleerd, deze zijn vooral gericht op het verder uitbreiden van de praktijk. Omdat de hulpvraag groeit maar de praktijk ook op alle vlakken hulp moet kunnen bieden is ten eerste een grotere oefenruimte nodig.

Op deze manier kunnen patiënten meer gebruik maken van verschillende toestellen zodat de zaal dan niet langer door maximaal 2 of 3 personen gebruikt kan worden.
Wanneer er meerdere personen tegelijk kunnen trainen is de doelstelling met betrekking tot de tertiaire preventie volledig geslaagd. Ook zal er vanuit het gezamenlijk trainen een sociale prikkel uitgaan zodat patiënten onderling hun klacht kunnen evalueren en eventueel van elkaar kunnen leren.

Buiten de oefenzaal is de praktijk van plan om een algehele verbouwing van het pand te bewerkstelligen. Dit heeft als reden dat er op deze manier kan worden voldaan aan alle nieuwe behandelmethoden met de meest moderne apparatuur en andere faciliteiten.

 
3. Kwaliteitssysteem

3.1 Hoe is de kwaliteitszorg georganiseerd?

Mogelijke problemen in de kwaliteit van de zorg:
De mogelijke problemen die kunnen gaan spelen binnen deze praktijk is de vergrijzing van het dorp. Dit zou er voor kunnen zorgen dat de gewenste brede doelgroep van patiënten niet gerealiseerd kan worden en bepaalde investeringen binnen de praktijk uiteindelijk nutteloos kunnen blijken.
Echter is het wel zo dat de mogelijkheid tot eventuele uitbreiding van Dorst op de agenda staat dan zou dit voor de aanvullende groep patiënten zou kunnen zorgen. De relevante gemeentelijke plannen – plan Baarschot en plan de Vliert – worden nauwlettend gevolgd.

Het gewenste niveau van kwaliteit:
De kwaliteit moet te allen tijde hoog zijn. Dit is wel afhankelijk van factoren zoals faciliteiten en financiële middelen. Het moment van de gewenste kwaliteit is bereikt als in de lokale omgeving van Dorst op alle vlakken binnen de huidige fysiotherapie kan worden voldaan.

Kwaliteitstoetsing:
Hiervoor zullen de doelstellingen elk kwartaal worden geëvalueerd en zal waar nodig actie worden ondernomen om zo de kwaliteit zo hoog mogelijk te houden. De kwaliteit zal ook mede door de KNGF uitgebrachte ‘patiënten tevredenheidsonderzoeken’ worden geëvalueerd.

Kwaliteitsverbetering:
• Afnemen van patiënten tevredenheidsonderzoeken.
• Overleg met collega fysiotherapeuten.
• Overleg met de locale huisartsen / verwijzers .
• Beleidsplannen van KNGF volgen.
• Gebruik maken van een digitale omgeving om patiënten  dossiers op te zetten.
• De eisen van zorgverzekeraars beoordelen om een efficiënte werkvorm te creëren.
• Onderhouden van inschrijving bij het kwaliteitsregister en accreditaties behalen.
• VECOZO bepalingen volgen. Dit orgaan is opgericht door zorgverzekeraars met als doel de administratieve handelingen in de zorg te versimpelen. Hierbij werkt de praktijk volgens een bepaald protocol, om de kwaliteit van handelen waarborgen.
• Voortgaan met implanteren elektronisch patiëntendossier.

Kwaliteitsmanagement:
Om de voorwaarden voor de beoogde kwaliteit en kwaliteitszorg te realiseren zal een tijdspad worden opgesteld. Hierin zullen alle doelen worden vermeld en alle tussentijdse evaluaties. Er zal worden gewerkt met deadlines voor zover mogelijk.

3.2 Welk kwaliteitssysteem wordt gebruikt?

HKZ-model.
De HKZ-normen hebben betrekking op zowel de kwaliteit van het zorgproces als op de organisatorische kwaliteit. Ze stellen eisen aan het primaire proces: intake, de uitvoering van de diensten en evaluatie. Daarnaast moeten ook de ondersteunende processen, zoals personeelsbeleid en diensten door derden aan specifieke eisen voldoen (Hollands, Hendriks, Ariens, Verheggen, 2004).

 
4. Externe oriëntatie

4.1 Welke andere partijen uit het werkveld hebben inbreng in het kwaliteitsbeleid?

In het kwaliteitsbeleid opgesteld door deze praktijk hebben andere partijen ook inbreng. Dit wisselt van sterk bepalende inbreng tot tips en trends. Collega fysiotherapeuten welke bezig zijn met de huidige ontwikkelingen binnen de fysiotherapie hebben voor zover nuttig een inbreng in het beleid binnen deze praktijk. Hierbij speelt samenwerking met de Avans Hogeschool en het begeleiden van stagiaires een rol. Onderling wordt er vaak gediscussieerd over verbetering van efficiëntie bij bepaalde werkvormen en het evidence based handelen.

De laatste twee onderdelen hebben een sterke koppeling met de huidige zorgverzekeraars. Momenteel is het zaak om behandelingen volgens de meest bewezen methoden uit te voeren en daarbij de patiënt binnen een zo kort mogelijke termijn te ontslaan uit de praktijk. Dit is de reden dat het evidence based handelen in combinatie met efficiënt werken de laatste jaren zoveel populairder is geworden (Kuiper, Verhoef, Louw & Cox, 2004).

Daarbij is het aantal behandelingen ook teruggelopen en zal er binnen een relatief korte tijd adequaat gehandeld moeten worden, dit vergt in sommige behandelingen nieuwe inzichten. Zo is deze praktijk bezig met een nieuw beleid om de patiënten minder op de conventionele manier te behandelen zoals op de behandelbank gebeurt, maar meer in actieve vorm en in de oefenruimte. Ervaringen van medecollega’s helpen hier goed bij.

Ten tweede heeft de KNGF met de door haar uitgestippelde beleidslijnen (protocollen, richtlijnen, onderzoeken) een grote inbreng in het beleid van deze praktijk.
De vernieuwingen houden de praktijk up-to-date en zorgen ervoor dat er altijd gewerkt word volgens de laatste onderzoeken en behandelmethoden.

4.2 Waaruit bestaat de inbreng van deze partijen?

De inbreng van andere praktijken bestaat uit:
• Geven van tips voor efficiënter werken
• Ervaringen delen uit eigen praktijk
• Toekomstplannen en tips daarbij
• Manier van werken, het gebruikte systeem en digitale werkvormen

De inbreng van het KNGF bestaat uit onderdelen welke leiden tot verandering:
• Richtlijnen
• Onderzoeken
• Cursussen
• Bijeenkomsten
• Nieuws

Ook is de praktijk door deze groepen het programma Intramed gaan gebruiken. In dit programma verwerken zij de administratie en staan basisprotocollen voor het verwerken van gegevens. Op deze manier werken zij op een adequate manier aan het administratiebestand waardoor fouten niet snel gemaakt kunnen worden en het up-to-date houden van informatie sneller verwerkt kan worden. Een aanvulling hierop is Intramed  Plus, welke een opstap is naar het toekomstige EPD – elektronisch patiënten dossier – hierbij wordt voldaan aan de landelijke norm voor onderhouden van patentendossiers en mogelijkheden tot uitwisseling van gegevens naar verwijzers, collegae en patiënten.

Patiënten hebben ook een indirecte inbreng want via het patiënten tevredenheids onderzoek zal worden geëvalueerd hoe patiënten denken over deze praktijk. Uit deze gegevens kunnen vaak verbeterpunten gehaald worden welke uiteindelijk weer tot nieuwe doelstellingen kunnen leiden om ons kwaliteitsbeleid te kunnen optimaliseren.
Tenslotte heeft het kwaliteitsregister een grote inbreng. In termijnen van 5 jaar moeten op verschillende vlakken accreditatiepunten gescoord worden welke ervoor zorgen dat de praktijk ingeschreven zal blijven (Hollands, Hendriks, Ariens, Verheggen, 2004).

5. Zorgketen en kwaliteit

5.1 Welke afspraken zijn er met de ketenpartners gemaakt over kwaliteit van de zorgverlening?

De praktijk heeft twee belangrijke ketenpartners. De eerste ketenpartner betreft het longrevalidatiecentrum Schoondonk. De fysiotherapiepraktijk heeft met het revalidatiecentrum een samenwerkingsverband opgezet. Wanneer een COPD patiënt in Schoondonk uitbehandeld is op het niveau van het revalidatiecentrum, wordt hij naar Dorst gestuurd om daar nabehandeld te worden. De afspraak is wel, dat die nabehandeling volledig volgens het protocol van het revalidatiecentrum zal verlopen. Op deze manier komt er in het revalidatiecentrum meer ruimte voor nieuwe patiënten en krijgt de fysiotherapiepraktijk een groter patiëntenbestand. Om de kwaliteit van deze samenwerking te waarborgen, zijn de aangesloten fysiotherapeuten verplicht om zich volledig in de betreffende protocollen te verdiepen. Allereerst doen zij dat door de protocollen in huis te nemen en aandachtig te bestuderen. Daarnaast dienen zij twee maal per jaar een cursus te volgen bij het revalidatiecentrum.

 De tweede ketenpartner is het Amphiaziekenhuis Langendijk, te Breda. De patiëntengroep betreft mensen met vaatstoornissen. Deze samenwerking is als Claudicatio-groep een studieproject. Er wordt onderzocht of een intensieve fysiotherapeutische begeleiding bij het trainen meer resultaat oplevert dan alleen het geven van opdrachten en advies. Men vermoedt dat dit inderdaad het geval is, omdat de ‘compliance’ (therapietrouw) en de trainingsgrens vermoedelijk hoger zullen zijn wanneer met traint met een begeleider. Er worden regelmatig bijeenkomsten georganiseerd om de kwaliteit van dit proces zo goed mogelijk te laten zijn.

5.2 Hoe wordt er aan beroepsethiek en gedragsregels invulling gegeven?

De praktijk heeft geen regels op papier, betreffende de ethiek en het gedrag naar elkaar en naar de patiënten. Dat wil echter niet zeggen dat er geen regels zijn. Hij zijn ongeschreven regels die als vanzelfsprekend worden nageleefd. De belangrijkste regel betreft de privacy van patiënten. Voorbeelden van de ‘regels’ zijn: noem geen namen van patiënten in gesprek met anderen en al helemaal niet wanneer er een andere patiënt bij is, praat niet over privézaken van patiënten wanneer zij daar geen expliciete toestemming voor hebben gegeven, loop niet zonder kloppen een behandelkamer binnen wanneer een patiënt daar door iemand anders behandeld wordt, etc. Natuurlijk wordt er onderling wel  overlegd over patiënten, maar alleen wanneer een fysiotherapeut zich geen raad meer weet en advies van een collega verlangt.

 Specifieke gedragsregels zijn ook niet op papier gezet. Het is in de praktijk vanzelfsprekend dat er een therapeut-patiënt relatie moet blijven bestaan. Dit betekent dat er niet op een intieme of juist agressieve manier mag worden omgegaan met een patiënt.

Een andere ‘regel’ richt zich meer op de sociale taak van een therapeut. De praktijk heeft een meelevende band met zijn patiënten en zorgt graag voor de patiënt als geheel en niet alleen voor bijvoorbeeld zijn verstuikte enkel. Wanneer er een patiënt overlijdt proberen zij bijvoorbeeld zo goed mogelijk om naar de begrafenis te gaan en om een kaartje ter nagedachtenis te sturen. Zij zien de patiënt als mens – niet als object – en redeneren volgens het bio-psycho-sociale model en het meerdimensionaal belasting-belastbaarheidsmodel. Hierbij wordt verondersteld dat de klacht van de patiënt niet puur door een lichamelijk probleem komt, maar dat de psyche en de omgeving daar ook een heel grote rol in spelen. Hieraan wordt tijdens de behandeling ook gewerkt. Hun zorg gaat verder dan de puur medische zorg en wordt daarom humaan en – waar relevant – metamedisch genoemd.

6. Uitkomsten kwaliteitsbeleid

6.1 Waaraan kan de kwaliteit van zorg afgemeten worden?

Een van de manieren om de kwaliteit van zorg te kunnen afmeten is door het uitvoeren van een tevredenheidsonderzoek. De praktijk gebruikt hiervoor de standaard van een tevredenheidsonderzoek (TOF) van de KNGF (2006). Deze test wordt ieder jaar afgenomen onder de patiëntengroep. Aan de hand hiervan bekijken de fysiotherapeuten wat de patiënt vindt van de kwaliteit van de zorg in hun praktijk. Tot nu toe hebben zij vrij goede reacties ontvangen. Wanneer er punten zijn waarop de patiënt een lage score geeft, wordt dat met alle therapeuten besproken. Er wordt dan nagedacht over een oplossing en wanneer deze bedacht is, wordt dat een nieuwe doelstellingen in hun jaarverslag.

Bij het volgende tevredenheidsonderzoek hopen zij dan beter te scoren op de veranderde punten.
 Een andere manier, is om ingeschreven te (blijven) staan bij het Centraal Kwaliteitsregister (CKR) van de KNGF (1998). Want als een praktijk hierbij staat ingeschreven, moet het aan bepaalde voorwaarden voldoen. Dit zegt op die manier dus iets over de kwaliteit van de praktijk. De voorwaarden zijn als volgt: allereerst dient de fysiotherapeut geregistreerd te zijn in het, op grond van de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (wet BIG), ingestelde register. Daarnaast neemt de fysiotherapeut deel aan een klachtenregeling die voldoet aan de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector. Hierbij kunnen patiënten terecht met hun klachten en kan de praktijk dus niet onopgemerkt een zeer slechte kwaliteit leveren.

Ook dient de fysiotherapeut hiervoor de door het KNGF vastgestelde geaccrediteerde en verplichte cursussen Methodisch Handelen, Verslaglegging, Communicatie, DTF en Evidence Based Practice met goed gevolg af te ronden. Naast deze cursussen moeten er ook op andere gebieden accreditatiepunten behaald worden. Bij de behandeling moet de fysiotherapeut zich verplichten om rekening te houdend met de vastgestelde KNGF-Richtlijnen. Als laatste voorwaarde, moet de fysiotherapeut de voorafgaande twee jaren gemiddeld acht uur per week werkzaam te zijn als algemeen fysiotherapeut of als stagiaire van de opleiding fysiotherapie, om zijn inschrijving te mogen hebben in het kwaliteitsregister.

6.2 Welke prestatie-indicatoren zijn er opgesteld?

Met betrekking tot het begrip ‘indicator’ hanteert de Raad voor Gezondheids Onderzoek een definitie die al enkele jaren gebruikt wordt: ‘een indicator is een meetbaar element van de zorgverlening dat functioneert als een mogelijke aanwijzing voor de kwaliteit van zorg’. Wanneer dit fenomeen de kwaliteit van de zorg betreft, gaat het in de Nederlandse gezondheidszorg om getallen die een indicatie geven over verschillende domeinen, zoals veiligheid, doelmatigheid, toegankelijkheid, etc. De basis voor prestatie-indicatoren is dus de beschikbaarheid van praktijkgegevens. In praktijk Dorst zijn de patiëntendossiers  bijgehouden en wordt meegewerkt aan het Kwalify-programma van UMC St. Radbout.

Een aantal interne (ter verbetering van het eigen zorgproces) en externe indicatoren (ter verantwoording en transparantie naar externen) zijn: het percentage patiënten waarbij de behandeling wordt beëindigd doordat er geen klachten meer zijn, het percentage patiënten waarbij de behandeling wordt beëindigd maar de klachten niet verholpen zijn. Het specificeren van de indicatoren leidt sinds de kwaliteitsindicatoren meting van 15 april tot en met 30 juni 2010 tot een kwalitatief verbeter traject.

Wij vinden dat er echter nog wel een minpuntje aan de indicatoren zit. Want omdat verschillende praktijken verschillende visies hebben betreffende kwaliteit, worden er ook allemaal verschillende prestatie-indicatoren opgesteld. Om dus echt transparantie te krijgen binnen de fysiotherapie zou iedere praktijk dezelfde prestatie-indicatoren moeten hanteren. Hierbij is er dus een systematische aanpak nodig, waarbij de prestatie-indicator voldoet aan de kwaliteitseisen die voor goede indicatoren gelden (De Koning et al., 2006). Het Kwalify-programma, ondersteund door het IQ –Scientific Institute for Quality in Healthcare, is hierbij een goede aanzet ter verbetering

7. Verbeteracties

7.1 Welke acties worden er ondernomen om de doelstellingen te bereiken?

Voor het bereiken van de doelstelling betreffende de ontwikkeling van de praktijk, willen de fysiotherapeuten zo veel mogelijk de trend volgen binnen het vakgebied. Dit wil niet zeggen dat ze direct met die trend meegaan, maar zij willen wel volledig op de hoogte blijven van alle nieuwe ontwikkelingen. Om dit doel te bereiken willen zij verschillende cursussen blijven volgen die het KNGF aanbiedt. Daarnaast willen zij zich blijven verdiepen in de nieuwste richtlijnen en protocollen. Ook het lezen van wetenschappelijke artikelen staat bij hen hoog op het lijstje.
 De doelstelling betreffende de communicatie met de patiënt willen zij behalen door zoveel mogelijk feedback te ontvangen van hun patiënten. Naast communicatie met de patiënt is het patiënt tevredenheids onderzoek zeer geschikt medium. Ze willen hierdoor zo goed mogelijk voldoen aan wat (para)medisch mogelijk en wenselijk is.

 Een andere doelstelling is om vervolgprogramma’s aan te gaan bieden aan hun eigen patiënten. Hiervoor willen ze allereerst aan het eind van iedere behandelepisode een ‘checkafspraak’ maken voor zes weken later. Tijdens die afspraak wordt er geëvalueerd hoe de laatste anderhalve maand zijn verlopen en of het handig/nodig is om de behandeling te hervatten. Daarnaast willen zij hun patiënten op dat moment (of direct na de laatste behandeling) vervolgprogramma’s kunnen aanbieden. Dit doen zij om te kunnen werken aan tertiaire preventie (Sassen, 2001) en om een beter langdurig effect te kunnen bewerkstelligen.

 Een vierde belangrijke doelstelling is het vergroten van de oefenruimte. Een mogelijk plan is, om de huidige oprit bij de binnenruimte te betrekken. Waar nu het begin van de oprit is zou dan de voordeur met ontvangstruimte kunnen komen, zodat de ruimte binnen efficiënter voor bijvoorbeeld oefenruimte gebruikt kan worden. Een meer ambitieus plan is onderzoeken in hoeverre een etage erbij op het platte dak haalbaar is.

 Een algemene doelstelling is dat zij meer aanwezig zijn bij lokale overleggen van de gemeente waaronder het dorp zich bevindt. Hiermee willen ze inzicht krijgen in de groei en verplaatsing van de lokale bevolking, om zo een gegronde beslissing te maken betreffende het opzetten van uitbreidingsplannen, het aannemen van meer patiënten, het ter beschikking hebben van meer oefenruimtes en het aanbieden van verschillende behandelingen en oefenprogramma’s.

8. Cliënt en kwaliteit

8.1 Hoe en in welke mate worden cliënten betrokken bij het verbeteren van de kwaliteit van zorg?

Zoals hierboven al beschreven is, worden de patiënten zeer betrokken bij het verbeteren van de kwaliteit van de zorg. Zij worden gevraagd om feedback te geven door middel van het tevredenheidsonderzoek, maar ook door middel van directe feedback. Wanneer er grote veranderingen zijn opgetreden, betreffende de kwaliteit van de praktijk en het handelen van de fysiotherapeuten, worden de patiënten daar ook van op de hoogte gesteld.

9. Stimulerende en belemmerende factoren

9.1 Welke factoren zijn stimulerend dan wel belemmerend voor het kwaliteitsbeleid?

Alle factoren kunnen zowel een stimulerende als belemmerende werking hebben op het kwaliteitsbeleid. Allereerst is het patiëntenaanbod een belangrijke factor. Wanneer veel patiënten zich aanmelden bij de praktijk, schept dat meer mogelijkheden. Zowel financieel als op het gebied van motivatie. Wanneer dit niet het geval is kan dat ook juist een negatieve werking hebben. Ook het personeel is belangrijk. Zowel in aantal als in de motivatie, kennis en ervaring van het personeel. Wanneer er niet genoeg personeel is, of het personeel niet over de nodige kennis, ervaring of motivatie beschikt, is dit een beperking bij het uitvoeren van de opgestelde doelstellingen. In positieve zin kan het personeel en de samenwerking met de Avans hogeschool heel stimulerend zijn.

 Financiële middelen zijn natuurlijk ook erg bepalend voor het kwaliteitsbeleid. Wanneer de kas goed gevuld is zijn uiteraard veel meer mogelijkheden. Dit wil niet zeggen dat alleen geld voor het bereiken van de kwaliteitsdoelstellingen van belang is. Echter zijn er wel meer aspecten; inzet, enthousiasme, goodwill, vertrouwen en geluk. Als laatste is tijd een belangrijke factor. Wanneer men in de praktijk niet genoeg tijd heeft om zich bezig te houden met kwaliteit, zal er ook weinig van terecht- komen. Wanneer de fysiotherapeuten wel tijd over hebben/maken, zal de het kwaliteitsbeleid stimuleren.
 
Literatuurlijst

Beer, C.C.M. de, (2001). Scriptie: Kwaliteit in deze tijd. Breda.

Boot, J.M., & Knapen, M.H.J.M. (2005). De Nederlandse gezondheidszorg.
Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.

Harteloh, P.P.M., & Casparie, A.F. (2004). Kwaliteit van zorg; Van een
zorginhoudelijke benadering naar een bedrijfskundige aanpak. Utrecht:
Elsevier.

Hollands, L., Hendriks, L., Ariens, H., Verheggen, F. (2004). Elementen van kwaliteitszorg. Utrecht: Lemma bv.

KNGF. (1998). Centraal Kwaliteitsregister voor fysiotherapeuten (CKR).

KNGF. (2006). Beroepsethiek en gedragsregels voor de fysiotherapeut.

KNGF. (2006). IOF-Jaarprogramma Handleiding Tevredenheidonderzoek Fysiotherapie.

Koning, J.S. de, Smulders ,A.W. & Klazinga, N.S. (2006). Appraisal of Indicators through Research and evaluation (AIRE) Instrument. Amsterdam: AMC, 2006.

Kuiper, C., Verhoef, J., Louw, D. & Cox, K. (2004). Evidence based handelen voor
paramedici. Utrecht: Lemma BV.

Oomkes, F. & Garner, A. (2003). Communiceren. Amsterdam: Boom.

Sassen, B. (2001). Gezondheidsvoorlichting voor paramedici. Maarssen: Elsevier.

Verbeek, G. (2004). Het spel van kwaliteit en zorg. Utrecht: Elsevier.

In de literatuur wordt computerwerk onveranderlijk als een grote risicofactor gezien voor het optreden van klachten aan arm, nek en/of schouder (KANS), vroeger ook bekend als RSI. Met speciale registratiesoftware zag Richter, werkzaam bij de afdeling Neurowetenschappen van het Erasmus MC, nauwelijks verschil in spieractiviteit bij mensen wanneer zij hun computer gebruiken (muis en toetsenbord) of wanneer zij korte tijd niet aan hun computer werken maar wel aan hun bureau. Deze spieractiviteit zegt wat over het risico op het ontstaan van KANS. Janneke Richter: “Het bestuderen van computergebruik is dus niet voldoende om het ontstaan van KANS te verklaren. Het lijkt erop dat ander bureauwerk ook risicofactoren bevat voor het ontstaan van KANS.”

In haar onderzoek blijken mensen van nature al veel spontane pauzes te nemen in het werken aan hun computer. Denk bijvoorbeeld aan het halen van een kopje koffie, een kort gesprek met een collega, een telefoongesprek of papierwerk. Regelmatig wordt pauzesoftware ingezet om mensen te dwingen korte pauzes te nemen in hun computerwerk. Richter vond echter dat deze software het werk-pauzepatroon niet noemenswaardig verandert, aangezien men spontaan al regelmatig kort stopt met het werken aan de computer.

Richter vindt het opvallend dat de normale afwisseling tussen computergebruik en bureauwerk niet genoeg variatie blijkt toe te voegen aan de werkdag. Richter: “Wellicht zijn dus extremere maatregelen nodig om meer variatie in de werkdag te introduceren, zoals sporten op het werk.”

Wat is RSI?
Repetitive Strain Injury (RSI) is een verzamelnaam voor allerlei klachten die te maken lijken hebben met het gedurende lange tijd herhaaldelijk uitvoeren van dezelfde, soms kleine, en op zich niet inspannend lijkende bewegingen. Met RSI samenhangende aandoeningen zijn onder andere slijmbeursontsteking, peesschedeontsteking.

Oorzaken kunnen bijvoorbeeld gezocht worden in het gebruik van de computermuis, met als gevolg een probleem als de muisarm, of het spelen met andere computerapparatuur met als gevolg de Game Boy-duim, of (vanaf circa 2001) de SMS-duim. Andere problemen zijn terug te voeren naar bijvoorbeeld het doorschuiven van boodschappen door een cassière, of aandoeningen door het spelen van tennis (tenniselleboog). Intensief gebruik van muis en toetsenbord was in een onderzoek onder 6943 computergebruikers de voornaamste voorspeller van klachten van de onderam, maar die klachten kwamen desondanks in een jaar slechts bij 1,3% voor<ref>Kryger AI, et al. Does computer use pose an occupational hazard for forearm pain; from the NUDATA study. Naast de aard van de bewegingen die men op het werk maakt was er ook een duidelijk hogere kans op dergelijke aandoeningen bij mensen die op het werk meer stress ondervonden en weinig sociale steun hadden op hun werk. Risk factors for neck-shoulder and wrist-hand symptoms in a 5-year follow-up study of 3,990 employees in Denmark. Int Arch Occup Environ Health. 2002 .

Omdat binnen Nederlandse beroepsgroepen weinig overeenstemming te vinden was over welke gezondheidsklachten nu wel of niet onder de noemer “RSI” te plaatsen waren, en ook omdat de term RSI het moeilijk maakte om een diagnose te stellen, of een behandeling voor te schrijven, hebben deze beroepsgroepen afgesproken (vanaf 2004) voor diagnostische- en behandeldoeleinden een 23-tal ziektebeelden te gebruiken die onder de term CANS (Complaints of Arm, Neck and Shoulder) verzameld zijn. Echter, twee jaar later, in 2006, bleek dat de acceptatie van deze term niet zonder problemen was (bron: RSI Patiëntenvereniging) en men de voorkeur gaf aan het gebruik van de term “RSI”, of de internationaal bekende term “muskuloskeletal disorders”.

Over de oorzaak van de gezondheidsproblemen bestaan nog veel onduidelijkheden. Onderzoekers zijn het er vaak nog niet over eens, of kunnen moeilijk een precieze oorzaak aanwijzen. Ondertussen leiden de gevolgen ervan tot kostenposten voor werkgevers of verzekeringsmaatschappijen. Om de kosten naar bedrijf en maatschappij te verminderen zou nog veel onderzoek gedaan kunnen en moeten worden.

De onderzoekers hielden echter geen rekening met de schaal waarop de onafhankelijke variabelen werden gemeten. Hierdoor klopte de door hen gemaakte vergelijking van oddsratios’s (OR’s) niet. Zij concluderen ten onrechte dat de ‘whiplashattributie’ een grotere voorspellende waarde heeft dan de ernst van de fysieke klachten. In dit artikel gaan wij in op het probleem van de verkeerde interpretatie van de statistiek in deze casus. Omdat de genoemde studie niet bij iedereen bekend zal zijn, beschrijven we eerst het onderzoek. Vervolgens geven wij de bredere context, namelijk die van de vertaling van OR’s en gezondheidsrisico’s naar de alledaagse medische praktijk.  Lees verder in het Nederlands Tijschrift voor Geneeskunde…

De zorgverzekeraars zijn het beter gaan doen. Er bestaat minder onduidelijkheid over wanneer consumenten moeten bijbetalen voor de zorg, de bejegening van klanten is verbeterd, de informatie is duidelijker. Verzekerden beoordelen de verzekeraars in het algemeen positiever dan voorheen. Dit blijkt uit een vergelijking van de prestaties van de zorgverzekeraars over de afgelopen vier jaar. Voor de vergelijking gebruikten de onderzoekers de zogenoemde Consumer Quality Index (CQ-index). In een landelijk onderzoek zijn de prestaties van de verzekeraars volgens hun verzekerden naast elkaar gezet. Opmerkelijk is dat de verzekeraars naar elkaar zijn toegegroeid. De onderlinge verschillen zijn kleiner geworden doordat de verzekeraars die voorheen onder gemiddeld presteerden, meer vooruit zijn gegaan dan verzekeraars die al gemiddeld of bovengemiddeld presteerden.

Angst voor reputatieschade
NIVEL-onderzoeker Michelle Hendriks: “De verzekeraars zijn niet naar elkaar toegegroeid doordat verzekerden massaal overstapten. Maar het openbaar publiceren van hun prestaties, op bijvoorbeeld – link -, en de ingevoerde marktwerking lijken genoeg druk te geven voor zorgverzekeraars om hun prestaties op te krikken. Drie mogelijke drijfveren voor zorgverzekeraars zijn de angst om klanten te verliezen, de angst voor reputatieschade, en dat ze uit zichzelf niet slecht willen presteren. Welke van deze drie het belangrijkste is, is niet bekend. Aannemelijk lijkt dat vooral angst voor reputatieschade en de angst om klanten te verliezen een rol spelen.”  lees hier verder…

Troost als affectief proces.
Is troost een eiland vol illusie in een zee van weemoed waar melancholici hopeloos aan land proberen te komen of is troost een solide baken in de woelige wateren van ieders levenszee?  In de eilandsituatie wordt troost voorgesteld als een geïsoleerde locatie, als ware het een passieve troostbestemming van permanente aard. Daarnaast wordt troost voorgesteld als een solide baken, een aanlegplaats bij levensverdriet, troost als een actieve functie en e-motivatie doel van verdriet (Roseman et al., 1994 (1)). In het dagelijks taalgebruik wordt met het Nederlandse troost geen onderscheid gemaakt tussen troost als passief comfort en troost als actieve vertroosting. (vgl. Engelse comfort is troost, gemak en comfort; consolation is vertroosten).  Het Van Dale woordenboek onderscheidt troost als verzachting, leniging van smart of droefenis en vertroosten als (actief) troosten.

Troosten wordt een vluchtige vriendendienst van voorbijgaande aard genoemd of is op zijn best een filosofisch-literair genre; het is niet troostend om de realiteit om te smelten of te overmeesteren (Verhoeven, C., 1971-2004 (2)). Inderdaad is troost niet troostend wanneer het alleen een poging is om verdriet en leed te verklaren of te beredeneren. Leed en verdriet is een existentiële ervaring, waarbij een rouwproces een mogelijkheid biedt om met deze menselijke situatie om te gaan. Troost als gelukshersteller is daarbij van existentieel belang. Van troost en de behoefte daaraan is pas sprake wanneer het aan geluk ontbreekt. Troost heeft de reputatie een restauratieve functie te kunnen vervullen om geluk te herstellen.

In dit paper zou ik aan de hand van empirie en literatuur na willen gaan of troost inderdaad deze reputatie kan waarmaken. En meer specifiek hoe zij dat dan doet. Om enige helderheid in het begrip troost te krijgen lijkt het me voorlopig nodig om een onderscheid te maken in passieve troost en het actieve vertoosten.

Passieve troost
Het Engels vocabulaire kent troost als comfort, als gemak en lijkt overeen te komen met wat in het dagelijkse Nederlandse taalgebied troost genoemd wordt. Kenmerkend hierbij is dat troost dan voornamelijk verwijst naar het object dat troost biedt. Spreekwoordelijk hiervoor is het bekende ‘bakje troost’, karakteristiek voor het altijd, overal en onvoorwaardelijk beschikbaar zijn van dezelfde warme, vloeibare opkikker. Het onveranderlijk gemakkelijke, en comfortabele voor handen zijn van een borrel in een wereld vol onrust biedt troost aan de habituele drinker en een sigaret troost de roker omdat een sigaret niets terugverlangt (behalve misschien afhankelijkheid).

Het onderzoek van Gadge en Innes (2007) (3) beschrijft de voordelen van een zogenaamde zadelzitting van een bureaustoel in vergelijking met de conventionele zitting van een bureau stoel. Dit onderzoek richt zich effectief op comfort. Deze passieve vorm van troost komt tot uitdrukking in het lichamelijke gemak. De term ‘fysical comfort’ is in 1982 geïntroduceerd als een ondervonden graad van fysiek welzijn in respons op een interne conditie dan wel omgevingssituatie.

Omdat er steeds sprake is van een bepaald object, dat de troost passief verschaft zou ik hierbij willen spreken van objecttroost, in tegenstelling tot de actieve troost, waarover later meer.  Objecttroost lijkt vooralsnog te voldoen als troost voor ‘klein’ verdriet en ongemak, zoals bijvoorbeeld troostschoppen het gevoel van een groter gemis voorkomt.  Deze passieve objecttroost kan louter als een variabele positie gemarkeerd worden op een graduele schaal tussen ongemak en gemak (vergelijkbaar met de polaire posities van verdriet en geluk).  Naast de typische valentie dimensie van objecttroost, lijkt objecttroost een product te zijn van hedonische adaptatie (Frederick, S. and Loewenstein, G. (4)). Het comfort welke objecttroost biedt lijkt op een afname van de affectieve intensiteit van ongunstige omstandigheden.

Kenmerkend voor objecttroost is daarenboven de geringe individuele inspanning welke men zich behoeft te getroosten om zich beter te voelen en om in deze vorm van troost een zeker gemak en comfort te ervaren. Al met al, mijns inziens, redenen om deze vorm van troost te benoemen en te onderscheiden als een passieve objecttroost.

Actieve troost
Vertroosten is troosten als menselijke interactie. Hedonische adaptatie werkt niet altijd voor emoties. Soms is het verdriet zo heftig en het leed zo intens, dat er voor troost geen plaats lijkt te zijn. Dan wordt troost afgewezen. Rachel wil zich niet laten troosten voor het verlies van haar kinderen, die vermoord zijn door Koning Herodes in Bethlehem, omdat zij er niet meer zijn (Mt. 2,18). Objecttroost voldoet niet meer bij lijden om het bestaan of existentieel verdriet en wordt als surrogaatoplossing afgewezen. Het verdriet blijft als een intense emotie heersen en er dient een perspectiefwisseling op te treden, wil er sprake zijn van (over)leven.

Draagt troost dit dynamische aspect in zich? Kan troost inderdaad transformerend zijn? Of zijn sommige emoties zo persisterend, zo alles omvattend en zo ontredderend dat het gewone, allerdaagse leven geen doorgang kan vinden? Emoties worden gekenmerkt door een acuut karakter, een betrekkelijk tijdelijke beleving en een object gerichte ervaring met een relevant doel (Zeelenberg, M. and Pieters, R., 2006 (5)). Het beoogde doel van verdriet is verlichting, troost. En troost kan bijgevolg alleen relevante troost genoemd worden wanneer daarmee verdriet verlicht wordt; met andere woorden wanneer troost verdriet transformeert naar geluk.

Wanneer troost ook inderdaad aan deze transformerende voorwaarde voldoet krijgt troost zelf de kenmerken van een emotie; een object gerichte ervaring met het relevante doel: geluk. Daarom kan deze actieve vorm van troost een emotie genoemd worden. Hier kom ik op terug.

Dat er voor deze actieve vorm van troost, vertroosten, iets meer komt kijken dan zitten op bureaustoel met een zadelvormige zitting blijkt uit het artikel van Gilje en Talseth, 2007 (6).  In deze studie wordt onderzocht hoe psychiatrisch verpleegkundigen troost kunnen bemiddelen bij suïcidale psychiatrische patiënten. Hierbij wordt een model of consolation in de praktijk geëvalueerd. Dit troostmodel is door Zweedse onderzoekers ontwikkeld op basis van interviews over getroost worden en troost bemiddeling. Het model bespreekt 8 aspecten bij troostbemiddeling.

Deze aspecten zijn:
• de bemiddelaar van troost
• de lijder, die troost behoeft
• de strijd om open te staan voor troost
• tweespraak van de bemiddelaar met de lijder
• in een gemeenschappelijke verstandhouding zijn
• open staan voor troost
• het verschuivende perspectief
• in een ‘uitzonderlijke’ (heilige) dimensie zijn

In het model verwijst degene die lijdt en troost behoeft naar iemand, die zich niet ‘thuis voelt’ noch bij zichzelf noch bij anderen, bij activiteiten, bij objecten of in een uitzonderlijke, transcendente dimensie. Consolation kan dan optreden wanneer de troostbehoeftige en de troostbemiddelaar mentaal in staat zijn tot troost door er samen in een ontmoeting voor open te staan, ertoe bereid te zijn en erbij aanwezig (present) te zijn en te blijven. In die ontmoeting drukt de troostbehoeftige drukt zijn pijn en verdriet uit; de bemiddellaar luistert zonder te (be)oordelen terwijl hij empatisch participeert met het lijden van degene, die troost behoeft. Aldus wordt er een gemeenschappelijke verstandhouding gerealiseerd, dit betekent in wederzijds contact zijn binnen een ‘uitzonderlijke’ dimensie, die betrokkenen samen delen (dit is schoonheid, goedheid, licht, leven en liefde).

In een gevoelig tweegesprek tussen de troostbehoeftige en troostbemiddelaar, waarbij beiden zich in evenwaardige existentiële positie bevinden, kan er een perspectiefverschuiving optreden wanneer de ‘wond’ van de pijn of het verdriet binnen een betekenisvol patroon gevat kan worden. Troost, consolation wordt dan beschouwd als ‘thuiskomen’.  Gilje en Talseth laten met het artikel Mediating Consolation with Suicidal Patients een begrijpelijke interpretatie van het Model of Consolation zien. Het onderzoek toont ‘thuis’ zijn bij jezelf, ofwel een ethische wijze van zijn, als een hermeneutisch begrijpen van een manier om in staat te zijn tot het bemiddelen van troost bij suïcidale patiënten.

Beide onderzoeken brengen aan het licht dat het bij consolation-troost gaat om een grote persoonlijke betrokkenheid en actieve deelname in het troostproces. In het Model of Consolation is het cruciale actieve moment van troost een verschuivend perspectief. Gilje en Talseth spreken over een existentieel en actief diepgaande innerlijke verandering: thuiskomen.  Het transformerende moment is: hoop. Hope can transform desolation into consolation.

Pionnen van troost
Wanneer er uitsluitend een positieve/negatieve valentiewaardering toegepast wordt op troost, dan lijkt deze alleen voor een passieve vorm van object-troost (comfort) van toepassing. Deze vorm van troost lijkt zich vooral eendimensionaal uit te kunnen drukken.  Actieve troost (consolation) lijkt zich minder eenvoudig te bepalen tot een eendimensionale benadering. Processen als perspectiefwisseling, transformatie door middel van hoop zijn belangrijke meebepalende, zoniet allesbepalende, factoren voor actieve troost. Om te kunnen spreken van perspectiefwisseling en transformatie dient er sprake te zijn van een actieve endogene affectbeleving, die eraan ten grondslag moet liggen. Dit lijken mij argumenten om troost een emotie te kunnen noemen. Meer specifiek is deze actieve troost in de praktijk een positieve emotie.

Een essentiële karakteristiek van troost is dat zij door het verschuivende perspectief de focus verandert, omkeert van een ‘enge’,verdrietige situatie naar een ‘brede’, meer gelukkiger situatie met hernieuwde belangstelling voor positieve activiteiten. Alle positieve emoties verbreden het gedachteactie repertoire in het vervolgen van nieuwe, creatieve en onbetreden paden van gedachten en actie (Frederickson, B.L., 1998 (9) ). Aldus past troost uitstekend in het broaden-and-build model, welke Barbara L. Fredrickson voorstelt als vrij model voor positieve emoties.  Het onderscheid tussen actieve – en passieve troost is door mij aanvankelijk voornamelijk gemaakt om aan te kunnen tonen dat (actieve) troost elementen in zich draagt waardoor zij als emotie bestempeld zou kunnen worden.

Of actieve en passieve troost in het verlengde van elkaar liggen en daarmee misschien uiteindelijk toch op één lijn staan is wellicht afhankelijk van welke waarde men toekent aan de positie van de pionnen op schaakbord van pain en pleasure.

Mogelijke variabelen, die zich hierbij aandienen zijn onder meer:
• mate van actieve participatie in welzijn
• onderscheid in fysiek of psychisch welzijn
• eendimensionale of meerdimensionale emotiebenadering
• hanteren van een biomedisch of biopsychosociaal (mens)model
• al of niet opnemen van een spirituele dimensie

Boodschappers van troost
Ter Horst (10) noemt spreken, aanraken, verzorgen, eten, erop uit gaan, actie, kunst, mythe, cultus en geloof basale vormen om troost inhoud te kunnen geven. Ter Horst bespreekt hier voornamelijk het actieve (ver)troosten, hoewel er geen expliciet onderscheid gemaakt wordt tussen actieve en passieve troost. Zaken en dingen als hulpmiddel, een comfortabel huis, geld en dergelijke kunnen gemak verschaffen en zo bijdragen aan een (passieve) vorm van troost, die ik object-troost heb genoemd.

Hoe welkom, aangenaam of belangrijk ook, met name in die onfortuinlijke situaties, waarin object-troost van levensbelang kan zijn, de behoefte aan actieve troost in verdriet is niet direct  gekoppeld aan het al of niet voor handen zijn van materieel comfort. Een verwarmd zwembad achter in de tuin maakt het verdriet om het verlies van een kind niet minder. Wanneer diezelfde zwemgelegenheid ook nog als ongelukkige plaats voor de verdrinkingsdood van het verloren kind verantwoordelijk is dan wordt dat wat aanvankelijk als een comfortabele troost voor het vermoeide lichaam diende plotseling een pool van verdriet. Het comfortabele zwembad draagt niet eerder weer bij aan troost voordat er een verandering in perspectief heeft plaatsgevonden.

Een perspectiefwisseling met een verandering van focus op gemis en verlies naar een focus op een nieuwe ruimte met een verschuiving van aandacht niet alleen voor het detail maar ook, zoals bij andere positieve emoties, voor het grotere geheel (Frederickson, B.L., 1998 (9)). Het zwembad is pas dan weer een bron van troost wanneer de troostzoeker niet meer in beslag wordt genomen door het verdriet alleen en wanneer het bad opnieuw weet te verleiden om er weer naar hartelust gebruik van te maken. Met andere woorden de objecten zelf zijn feitelijk troostneutraal of wel affectief gekoppeld aan de staat waarin de persoon in kwestie verkeert. Waar voor het lenigen en verzachten van gering verdriet en alledaags ongemak allerlei materiele zaken voor voldoende passieve object-troost zorgen is er voor dieper en ingrijpender verdriet een uitgebreidere dimensie boodschappers van troost van node.

Zo is onder meer hoop een transformerend moment van troost (Söderberg, A., Gilje, F., Norberg, A., 1999 (8).  Het transformeren van ontwrichtend verdriet in troost vraagt een verandering van richting in de wensen en verlangens van buiten naar binnen, van anderen naar zelf, van nadruk op verleden en onbegrensd heden naar heden en toekomst en zij vraagt om te eindigen in een evenwichtige balans tussen beide uitersten (Öhlén, J., Holm, A.-K., 2006 (11)). In het Zweedse troost model wordt ‘een uitzonderlijke dimensie’ als een belangrijke boodschapper van troost genoemd (Norberg, A., et. Al., 2001 (7)). Dit is schoonheid, goedheid, licht, leven en liefde.

Ook religie wordt genoemd als een boodschapper van troost. Een boodschapper van troost, die makkelijk over het hoofd gezien wordt, wellicht omdat zij zo voor de hand ligt is: aanraken.  Ter Horst (2004 (10) schrijft: Aanraken is de eerste vorm van de troost en zou ook de laatste kunnen zijn als het leven ten einde loopt en het zelfbewustzijn verdwijnend is. Er zijn verhalen bekend van mensen, die, teruggekomen uit een diep coma, zich de aanrakingen en strelingen van hun dierbaren herinneren en deze zelfs als aansporing en opwekking hebben ervaren om uit een diepe comateuze slaap op te staan. Doodstrijd en doodsangst krijgen minder kans tijdens de troostende tactiele, letterlijk voelbare nabijheid, van verzorgenden en geliefden. Met de blote hand is men weerloos en aanwezig.

Aanraken is meedelen.
De communicatieve functie van aanraken, althans bij ouders naar kinderen, wordt beschreven en onderschreven door Hertenstein, M.J., 2002 (12).

Nawoord:

Schrale troost
Wanneer er een affectieve transformatie plaats vindt van verdriet naar vreugde op zowel fysiek, intellectueel als sociaal terrein ten gevolge van troost, dan kan men spreken van een bestendige en duurzaam positieve uitwerking van troost. Het broaden-and-build model (Fredrickson, B.L. 1998 (9)) voor positieve emoties wijst op de uitwerking van positieve emoties op fysiek, intellectueel en sociaal gebied. Wordt de troost louter intellectueel en niet tevens fysiek affectief ervaren en sociaal gecommuniceerd middels een nieuw gedragspatroon, dan kan men vaststellen dat dergelijke troost schraal is, want het troost niet of nauwelijks de realiteit uitsluitend verbaal om te smelten of te overmeesteren (Verhoeven, C. 1971 (2)).

Drs. H.L.L. Hoedemaker
Universiteit van Tilburg, Master Sociale Psychologie 2007/2008

Literatuur:

1 Roseman, Ira J., Wiest, C., and Swarts, T.S., 1994, Phenomenology, Behaviours, and Goals Differentiate Discrete Emotions, Journal of Personality and Social Psychology, Vol. 67, No. 2, 206-221

2 Verhoeven, C., 1971, Het leedwezen, beschouwingen over troost en verdriet, leven en dood, Bilthoven: Ambo

Verhoeven, C., 2004, De duivelsvraag, Een pleidooi voor beschouwelijkheid, Budel: Damon/Erven Verhoeven

3 Gadge, K., and Innes, E., 2007,  An investigation into the immediate comfort, productivity and posture of Bambach™ saddle seat and a standard chair, Work 29, 189-203, IOS press

4 Frederick,S. and Loewenstein, G. Hedonic Adaptation, plaats en jaar van publicatie onbekend.

5 Zeelenberg, M., & Pieters, R., 2006, Feeling is for doing: A Pragmatic approach to the study of emotions in economic behaviour. In D. De Cremer, M. Zeelenberg, & K. Murnigham (Eds.), Social psychology and economics (pp. 117-137.) Mahwah, N.J.: Lawrence Erlbaum Associates, Inc.

6 Gilje, F. and Talseth A.-G., 2007, Mediating Consolation with Suicidal Patients, Nursing Ethics 2007 14 (4) © 2007 SAGE Publications

7 Norberg, A., Bergsten, M., Lundman, B., 2001, A model of consolation. Nurs Ethics 2001: 8: 544-53

8 Söderberg, A., Gilje, F., Norberg, A., 1999, Transforming desolation into conformation: the meaning of being in situations of ethical difficulty in intensive care. Nurs Ethics, 1999, 6: 357-73

9 Fredrickson, B.L., 1998, What Good Are Positive Emotions?, Review of General Psychology, Vol. 2, No.3, 300-319

10 Horst, W. ter, 2004, Over troosten en verdriet, Kampen, Kok

11 Öhlén, J., Holm, A.-K., 2006, Transforming Desolation into Consolation: Being a Mothe with Life-Threatening Breast Cancer, Health Care for Women International, 27:18-44

12 Hertenstein, Matthew J., 2002, Touch: Its Communicative Functions in Infancy, Human Development 2002; 45:70-94

30 Jarig Jubileum Fysiotherapie Dorst

Op 1 mei 2009 bestond onze Praktijk voor Fysiotherapie in Dorst 30 jaar.
Dit hebben wij op 30 april 2009 gevierd met een hapje en een drankje onder het motto: 

FYSIOTHERAPIE DORST 30 JAAR IN  BEWEGING

Bij die gelegenheid is onder feestelijke begeleiding van Fanfare Sint Joris de winnaar bekend gemaakt van de wedstijd, die was uitgeschreven. Alle inwoners van Dorst konden meedingen naar een I-Pod of een dinnercheque door een pakkende en toepasselijke tekst voor op de buitenmuur in te zenden.

De winnaar is Daphne van de Burg uit Dorst geworden met de tekst:

♦

“Lichaamstaal beweegt ons allemaal“

♦

Andere ingezonden teksten zijn:

♦

Wat de mens beweegt beweegt ons. ( Frank van den Burg )

♦

Lichaam gezond, geest gezond. ( Wilbert van de Burg )

♦

Wie geneest, brengt geluk. ( Vera van den Burg )

♦

Met een lichaam in balans, met balans in het leven. ( Elle van den Burg )

♦

Bewegen zet je gezondheid in beweging. ( Anouk Klijn )

♦

De helper heelt, de wereld speelt. ( Celine Ramakers )

♦

Sterk in beweging. ( Walther Hoosemans )

♦

De fysiotherapeut behandelt en geneest

voor soepelheid der spieren en lenigheid van geest. ( Wil )

♦

Een gezond mens draagt een kroon op het hoofd

maar alleen een zieke kan hem zien. ( Sjaan Verburgt )

♦

Iedere dag is een feest, je moet alleen zelf de slingers ophangen. ( Piet Carton )

♦

Alles onder één hoed.  ( Wim Brooijmans )

♦

De “kracht” van de mens is beweging

optimale beweging is de “kracht” van de fysiotherapeut. ( Marijke Moolenaar )

♦

Benen en armen oefeningen, masseren

kneden en tapen in allerlei kleuren en maten. ( Rian de Groene )

♦

Bewegen is voor groot en klein

een reden om steeds fit te zijn. ( Britt Carton )

♦

Sport is een spel, met bewegen kom je er wel. ( Evert Klaasen )

♦

Al zijn je spieren en ledematen niet meer zoals het moet,

als je hier vandaan komt, doen ze het weer goed. ( Regine Peeters )

♦

Stroming is de ziel van gezond bewegen. ( Marijke van Etten )

♦

Hart, gewrichten, spieren en pezen,

Aandacht, trainen, hier kom voor je om te genezen!

Revalideren is een groot woord

Toch brengt het team ons op het nivo, zoals het eigenlijk hoort. ( W.v.d.Heijkant )

♦

Geluk komt niet van buitenaf, maar huist in onze ziel.

En onze ziel huist in ons lichaam.

Wees er zuinig op! ( Jeanne van den Bosch )

♦

Het mooiste wat je in het leven kunt bereiken,

is worden wie je bent. ( Christel Carton )

♦

Door wrijven, kneden en betasten,

kunnen wij je van de pijn ontlasten,

je voelt je soepel, heb minder pijn

zodat je weer wat mens kunt zijn. ( W. Verwijmeren Carton )

♦

Fysiotherapie is goed

voor beter bewegen is best. ( W. Broers )

♦

Vrij bewegen blij(f) bewegen. ( John van der Drift )

♦

Je helpt me door dik en dun. ( Gerrit )

♦

Natuurlijk bewegen bewandelt vele wegen. ( Henk Couwenberg )

♦

Het lichaam is de tijdelijke behuizing van onze geest.

Onthoud het goed. ( Jeanne van den Bosch )

♦

Stroming is de bron van gezond bewegen. ( Marijke van Etten )

♦

Hard moet je werken voor soepele spieren en pezen

Hier ga je heen om te genezen!

Met veel aandacht kunnen ze jou zo ver krijgen

Maar het team, zal je hier dan ook voor prijzen! (  W.v.d.Heijkant )

♦

Onze Praktijk voor Fysiotherapie houdt Dorst en omgeving

al 30 jaar in beweging. ( Toby de Goede )

♦

Na 30 jaar de mensheid helpen

en veel stramheid en pijn te stelpen.

Met het aanhoren van onze klachten,

kunnen wij het leed verzachten. ( Sjan Brokx )

♦

Met dank aan alle inzenders

en voor alle felicitaties. ( Henny Hoedemaker )

• maart 2011 (1)
  • 01: Haptotherapie – Frans Veldman (0)
• november 2010 (1)
  • 29: kwaliteitverslag 2011 (0)
• november 2009 (2)
  • 23: Pauze alleen is niet genoeg tegen RSI (0)
  • 17: Tarievenlijst
• oktober 2009 (6)
  • 18: Whiplashattributie niet doorslaggevend voor prognose (0)
  • 18: Openbaarheid verbetert prestaties zorgverzekeraars (0)
  • 16: Troost als affectief proces (0)
  • 16: 30 jarig jubileum Fysiotherapie Dorst (0)
  • 12: Archief
  • 12: Sitemap